علم و منطق فازي و کاربردهای آن (1)

---

---

 

علم و منطق فازي و کاربردهای آن (۱)

وقتي درسال 1965 پروفسور لطفي عسگرزاده استادايراني الاصل دانشگاه کاليفرنيا، بركلي ، اولين مقاله خود را در زمينه فازي تحت عنوان مجموعه هاي  فازي ( afauzzy Sets) منتشر كرد ، هيچ كس نمي توانست باوركند كه اين مقاله اولين جرقه از پرتو يك جهان بيني جديد در عرصه رياضيات و علوم و اولين قدم درمعرفي بينشي نو و واقع گرايانه از جهان ، درچارچوب مفاهيمي كاملا بديع ، اما بسيار سازگار با طبيعت انسان باشد .   

            پروفسور لطفي عسگرزاده 

 

گرچه تا يك دهه پيش مبحث فازي ( و بنيانگذار آن ) با مخالفت آشكار و سخت جمع كثيري از دانشمندان و رياضي دانان و مهندسان رو به رو بود ، با پيدايش كاربردهاي عملي منطق فازي و آشنايي و شناخت بيشتر جهان علم با مفاهيم فازي به تدريج اين مخالفت ها به تحسين و تشويق بدل شد . به طوري كه هم اينك سالانه بيش از دويست كتاب و هزار مقاله در زمينه فازي درهمايش هاي مختلف علمي در سرتاسر جهان ارائه مي شود .

تفكر فازي از ديدگاهي فلسفي نشات مي گيرد كه سابقه اي چند هزارساله و به قدمت فلسفه تاريخ دارد . همانگونه كه فلسفه اديان الهي با طبيعت و سرشت انسان سازگار است ، تفكر فازي با الهام از فلسفه شرقي جهان را همانگونه كه هست معرفي ميكند . در فلسفه ارسطويي كه در مقابل فلسفه شرق قراردارد ، همه چيز به دو دسته سياه و سفيد و آري و نه تقسيم

مي شود .

مفاهيم منطقي و نتايج حاصله از استدلالات منطقي نيز در فلسفه ارسطويي هيچ گونه حالت ميانه اي ندارند . در اين فلسفه نمي توان تا اندازه اي راستگو و ضمنا" كمي هم دروغگو بود . نمي شود همزمان نسبتا" حوان بود و تا اندازه اي هم پير . در فلسفه ارسطويي مرزها كاملا مشخص و تعريف شده هستند .

دانش سنجش از از دور نيز در طي سال هاي اخير مانند ساير علوم تحت تاثير منطق فازي قرارگرفته است و تاكنون مقالات متعددي دراين زمينه ارائه شده است.

هدف، معرفي مختصر مجموعه هاي فازي و خواص آن و همچنين كاربرد آن درعلوم دیگر ازجمله نجوم و سنجش از دور مي باشد .

 

فازي چيست ؟

 

منطق فازي از دهه 60 ميلادي در برابر منطق ارسطويي قد علم نمود . ويژگي هاي اين

 

دومكتب در جدول با يكديگر مقايسه شده اند .

 

                                   مقايسه تفكر فازي با تفكر ارسطويي

 

تفكر فازی	تفكر ارسطويي
بيش از 40سال از عمر آن ميگذرد	بيش ازدو هزراسال از عمرآن ميگذرد
مرزمشخصي وجودندارد و همه چيزنسبي است	همه چيزبه دودسته سياه وسفيد،آري ونه تقسيم ميشود
بامفاهيم پيچيده ترزندگي ومحيط انسان سازگاري دارد	با مفاهيم رياضيات كلاسيك سازگاري دارد

                                  

توضیح نویسنده:

قابل ذکر است که اینجانب با این علم ومنطق چند سالی است که آشنا و عضو مکتب  پروفسور لطفی شده ام. ولی در هر صورت سعی بر این دارم که اطلاعات هرچند محدود و کم خود را که بیشتر با مطالعه ویا از طریق دوستان کسب کرده و همراه دارم را دراختیار دوستان و علاقمندان دیگر قرار بدهم.

مایه افتخاراست که شما دوستان گرامی مراجعه کننده و علاقمند ،  در معرفی ارزشهای این علم و کاربردهای وسیع آن به دیگران، اینجانب را یاری کنید.

                                                                                  باتشکر مهری غلامی

تاریخچه و انواع تلسکوپ ها

---

---

 

تاریخچه تلسکوپ ها

ساخت دوربین را اولین بار به یک عینک ساز هلندی بنام هانس لیپرشی(1) نسبت می دهند . وی با کنار هم گذاشتن چند عدسی کنار هم توانسته بود وسیله ای بسازد که اجسام دور را بزرگتر نشان دهد.

اما بدون شک اولین مخترع تلسکوپ شکستی نجومی را گالیله می دانیم . او بود که  برای اولین بار با استفاده از دو عدسی که خود ساخته بود توانست آسمان را رصد کند و به بررسی ماه ، اقمار مشتری ، و سایر اجرام آسمانی بپردازد . بزرگنمایی اولین تلسکوپ گالیله حدود 3 برابر بود ولی بعد ها توانست تلسکوپی با بزرگنمایی 30 برابر نیز بسازد . با این وجود تلسکوپ های گالیله کیفیت بالایی نداشتند و دلیل آن مشکل بودن ساخت عدسی و همچنین وجود شیشه های نامرغوب بود.

در حدود سال های 1670 میلادی اسحاق نیوتون دانشمند انگلیسی توانست سیستم نوری جدیدی را پایه ریزی کند که بعد ها تلسکوپ بازتابی یا نیوتونی نام گرفت . وسیله او از یک آینه مقعر و یک آینه تخت تشکیل می شد که در یک لوله قرار گرفته بودند . آینه تلسکوپ نیوتون از فلز ساخته شده بود و قطری در حدود 5 سانتی متر داشت بهمین دلیل تصاویری که ایجاد می کرد بسیار مبهم بودند .

حدود 4 سال بعد از اختراع نیوتون فردی بنام جویلام کسگرین(2) طرح جدیدی را برای تلسکوپ نیوتون ارائه کرد . در این طرح نور بازتاب شده از آینه مقعر بجای بازتاب از آینه تخت بوسیله یک آینه محدب به پشت لوله ارسال می شود . مهمترین مزیت این طرح کوتاه تر شدن طول لوله تلسکوپ در حدود نصف طول اولیه بود و این امر برای تلسکوپ های غولپیکر امروزی بسیار اهمیت می یابد . با این وجود طرح کسگرین مورد استقبال قرار نگرفت و سالها بعد دانشمندان به اهمیت آن پی بردند .

پس از حدود دو قرن روند ارتقا و بهبود کیفیت نوری تلسکوپ ها ادامه یافت تا اینکه در سال 1930 عینک سازی بنام برنارد اشمیت(3) وسیله جدیدی اختراع کرد . در این طرح از یک تیغه شیشه ای مخصوص استفاده می شد که بر سر تلسکوپ های بازتابی قرار می گرفت و ابیراهی کروی را از بین می برد و دیگر احتیاجی به ساخت آینه های سهموی نبود . علاوه بر این ها این نوع تلسکوپ ها میدان دید بسیار بالایی داشتند و اگر با سیستم کسگرین مخلوط می شدند تلسکوپی بدست می آمد که از هر جهت بر سایر تلسکوپ ها برتری داشت . امروزه بسیاری از منجمان نیمه آماتور از این تلسکوپ ها استفاده می کنند .

پس این اختراعات تلسکوپ ها روزبه روز پیشرفت کردند و از کیفیت بهتری برخوردار شدند . کم کم امکانات بیشتری به تلسکوپ ها اضافه شد و کارخانجات ساخت ابزار آلات نجومی پا به عرصه حیات نهادند.از این میان می توان کارخانجات Meade و Celestron آمریکایی ، Tal روسی و Vixen ژاپنی را نام برد که امروزه بین منجمان آماتور و حرفه ای شهرت خاصی کسب کرده اند .با وجود این حرف ها هنوز هم بسیاری از ستاره شناسان تلسکوپشان را خودشان می سازند .

انواع تلسکوپ 

تلسکوپ شکستی :

 

این تلسکوپ تشکیل شده از دو عدسی همگرا است یک عدسی شیئی که به سمت اشیاء مورد نظر نشانه میرود و یک عدسی چشمی که از آن تصویر را میبینند .

عدسی شیئی نور را در کانون خود جمع میکند و عدسی چشمی دیگر نیز که کانون مشترکی با شیئی دارد نور جمع آوری شده را برای ما بزرگ میکند . در این تلسکوپ هرچه دو عدسی بزرگتر باشند بهتر است .یکی از اشکالات این تلسکوپ ها کنجنمایی آن است که عدسی نور را تجزیه میکند و در تلسکوپ به جای یک جسم، نوری تجزیه شده مشاهده میشود ،  برای رفع این اشکال از عدسی های تو در تو در ساخت این تلسکوپ استفاده میشود و باعث میشود که این تلسکوپ بسیار پر هزینه شود و کمتر رصد خانه بزرگی از آن استفاده کند

 

تلسکوپ بازتابی ( نیوتونی ): 

این تلسکوپ تشکیل شده از یک آیینه مقعر و یک آینه تخت با زاویه 45 درجه و یک عدسی شیئی.

آیینه مقعر در ته تلسکوپ قرار دارد و نور را در کانون خود جمع میکندو آیینه تخت آن را به بالا ارجاع داده و چشمی نیز آن را بزرگ میکند.

هرچه فاصله کانونی بیشتر باشد ( قطر آیینه بزرگتر باشد ) و همینطور عدسی چشمی بزرگتر باشد آیینه قوی تر است .

تذکر : برای هر شیئی وآینه ای تا اندازه معینی میتوان چشمی را بزرگتر گرفت .

اشکالی که در این تلسکوپ ها وجود دارد باعث میشود تا تصاویر در لبه آینه کشیده شود و برای رفع این اشکال تیغه ای را بر سر راه نور ورودی قرار میدهد که به آن  تلسکوپ اشمیت میگویند .

 

تلسکوپ کاسگرین :

این تلسکوپ هم نوع دیگری از تلسکو پ بازتابی ست اما به جای آیینه تخت یک آینه محدب قرار دارد و نور را به پشت آینه مقعر میفرستد و در آنجا شیئی قرار میگیرد .

 

تلسکوپ اشمیت – کاسگرین :

همان تلسکوپ کاسگرین است ولی اینجا یک تیغه اصلاح کننده بر سر راه این نور ورودی قرار میگیرد .

 

 

کوازارها ( اختر نماها )

 

---

---

 کوازارها ( اختر نماها )

 

1960 میلادی : ستاره شناسان رادیویی کوازار ها (اختر نما، اختروش،  

ستاره وش) را کشف کردند.این اجرام شگفت آور در فاصله های بسیار دور از  

ما قرار دارند . وسعت آنها به اندازه بخشی از کهکشان راه شیری(برای نمونه، 

به اندازه منظومه شمسی) است و صدها بار روشن تر از کهکشان ما است.

   البته چیزی به نام شبه ستاره به معنای فیزیکی آن وجود ندارد. اختروشها 

   (کوازارها) از رده ی کهکشانهایی با هسته های فعال هستند که انرژی زیادی

    از دیسک فشرده مرکزی خود در راستای عمود بر دیسک به صورت ذرات پرتاب 

   می کنند.جهت دیدن تصاویر آنها و یا نمایه کلی آنها می توانید به سایت  

   "رصدخانه چاندرا " مراجعه کنید.علت اینکه این اجرام شبه ستاره(یا کوازار) 

    نامیده شدند،ظاهر ستاره گون آنهاست.زیرا از دید ما مراکز روشنی داشتند.

     و درست مانند ستارگان دوردست از دید تلسکوپ های غول پیکر

    می درخشیدند. 

   {درسالهای(دهه 70 میلادی) بود که مورد توجه دانشمندان و رصدگران حر فهای 

    قرارگرفت.} (برگرفته از اخبار نجوم )

 

    

    بنظر می‌رسد که کوازارها (شبه ستاره‌ها) هسته فعال کهکشانهای دور دست 

   باشند. آنها درخشانترین ، سریعترین و دورترین اجرام شناخته شده در جهان 

   هستند.

   کوازارها همانند ستارگان از سطح زمین به مثابه یک نقطه نورانی خیلی

    ریز دیده می‌شوند. اگر چه کوازارها فقط به اندازه منظومه شمسی هستند، نور 

   برخی از آنها مسافتی در حدود 10 میلیارد سال نوری را طی می کند تا به ما 

   برسد.ما برای اینکه بتوانیم چنین اجرام دوری را شناسایی کنیم نیاز به     

   نور آنها داریم.

   تشعشع انرژی بعضی از کوازارها حدود 100 برابر تشعشع  کهکشانهای عظیم است

گسترش جهان کوازارها که در لبه خارجی آن قرار دارند بسرعت از زمین       فاصله می گیرند

 دورترین کوازارهایی که قابل رویت حدود 12 میلیارد سال نوری در

  جهت انتهای قابل مشاهده جهان قرار دارند. بخاطر زمان زیادی که طول می‌کشد  

 تا نور کوازارها به زمین برسد، این کهکشانها ستاره شناسان را قادر می‌سازند تا  

جهان را در اولین مراحل شکل گیری ، مورد مطالعه قرار دهند. کوازارها فوق العاده 

  درخشان و در عین حال بسیار مهم فشرده می‌باشند.در مقایسه با گستره

   کهکشان راه شیری که 100000 سال نوری می‌باشد، کوازارها قطری معادل

  چند روز یا هفته نوری را تشکیل می‌دهند.(برگرفته از وبلاگ آقای بهنام کاتبی).

 

 

                            

 

 

 

رصدخانه بوراکان ارمنستان

 

---

                       

رصد گران ارتفاعات آرارات

رصدخانه ملی ایران  زمان فرصتی دست داد تا نگاهی دقیق تر به وضعیت رصدخانه

های  بزرگ درهمسایگی کشورمان یا منطقه اطرافمان بیندازیم. با مقایسه  این

کشورها با ایران بهتر میتوانیم به دلایل ضعف کشورمان در به کارگیری رصدخانه

 هایی با تلسکوب های بزرگ پی ببریم. این بار سری به ارتفاعات زیبای آرارات می زنیم

 تا از فعالیتهای رصدخانه ارمنستان ، بزرگترین رصدخانه منطقه ما،

بگوییم .ارمنستان امروزی جزئی از ارمنستان بزرگ باستان است؛ کشوری پوشیده از

 کوهها و آتشفشان هاست. این کشور کوچک از شمال با گرجستان، از شرق با

آذربایجان،از غرب با ترکیه و از جنوب با ایران «رزمشترک دارد.

نجوم پیشرفته در ارمنستان از سال(1324)شمسی (1946 میلادی)با تاسیس رصدخانه

 بوراکان (BAO) تلاشهای اخترشناس مشهور قرن بیستم، ویکتور هامبارتسومیان

آغاز شد.این رصدخانه دریکی از ارتفاعات 1500 متری کوههای آرارات در40 کیلومتری

 شمال ایروان بنا شده است در حقیقت این رصدخانه بخشی از  موسسه علوم

ارمنستان استکه بنیانگذار آن نیز هامبارتسومیان بوده است.پیش از تجزیه شوروی

این  رصدخانه یکی از مهمترین مراکز نجومی مهم در دنیا به حساب می آمداما پس

از آن با ایجاد تغییرات اقتصادی ، منجمان ارمنی نیز همانند سایر دانشمندان ارمنستان

 گرفتار شرایط بسیار دشوار شدند تا آنجا که حتی بسیاری از آنها مجبور به ترک

ارمنستان شدندو برخی نیز برای همیشه از تحقیق ودانش امروزی به دور افتادند

باوجود این پس از مدتی دوباره فعالیتهای این رصدخانه که دارای 70 محقق است

BAO از سر گرفته شد. در حال حاضر که 11 نفر از آنها دکتری در رشته های مختلف

علوم پایه و 38نفر دانشجوی دکتری هستند. همچنین سه گروه اصلی علمی و 21

گروه کوچکتر شامل محققان در این مرکز مشغول به کار هستند. منجمان رصدخانه

 بوراکان بادانشمندان کشورهای دیگرمانند فرانسه ، آلمان ، ایتالیا،انگلیس،

اسپانیا،روسیه،آمریکا،چین، ژاپن و ... در طرح های مختلف بین المللی همکاری دارند.

 به دلیل برگزاری برخی نشست های مهم نجومی، (BAO)در بین منجمان بسیار

شناخته شده است .از جمله برگزاری(IAU) بیست و نهمین همایش سالانه انجمن بین

المللی در سال 1345/1966، برگزاری صد و سی و هفتمین دوره سالانه بررسی ستاره

های کم نور در خوشه های ستاره ای (جستجوی  SETI ) و برگزاری نخستین همایش

طرح بزرگ هوشمندان برون زمینی ) در سال 1350/1971 . در این  رصدخانه نه

چندان بزرگ ارتفاعات آرارات ، با وجودیک تلسکوپ 6/2 متری ، یک تلسکوپ اشمیت

5/0   و 1 متری و همچنین چند تلسکوپ 40 تا 60 سانتیمتری 

(PDS Microdensitometer) ویک ریزچگالی سنج تابش اکتشافات مهم بسیاری

صورت گرفته است.حتی برخی ازاین کشفیات جرقه ای  برای ادامه راهی نو در نجوم

بوده است؛   مانند کشف جمع های ستاره ای ، کشف بیش از 1000ستاره کم نور وده

 ها ابر نواختر و تعدادی اختروش (کوازار) .    همچنین کشف و بررسی کهکشان ها

مرکز بسیار درخشانی دارند و بازوهای مارپیچی آنها نیز بسیار ارز است .

(Carl Seyfert )  نخستین بار کارل سیفرت در سال1322/1943 آنها را شناسایی و

دسته بندی کرد.1% از کهکشانهای شناخته شده در عالم از این نوع هستند.طیف

نگاری سحابی ها ، سنجش و بررسی کهکشان های مارکاریان دسته ای خاص

ازکهکشان هاکه سرچشمه های بسیارقوی در تابشهای فرابنفش هستندو بنیامین

مارکاریان آنها را در دهه  1970 میلادی کشف و طبقه بندی کرد)، جستجو برای کشف

 سرچشمه های امواج رادیویی و پرتو ایکس،کیهان شناسی تجربی کارروی نظریه

انقباض کیهانی و بویژه بررسی پدیده  ناپایداری کیهان از دیگر فعالیتهای این 

 رصدخانه بوده است.

      در حقیقت رصدخانه بوراکان دستاوردهای مهم علمی و پژوهشی خود را 

مدیون  دو دانشمند سرشناس، ویکتور هامبارتسومیان، و بنیامین مارکاریان میداند.

ویکتور هامبارتسومیان درگرجستان بدنیا آمد و از دانشگاه لنینگراد فارغ التحصیل

شد. او بنیانگذاز دانشگاه ایروان و موسسه علوم ارمنستان بوده است که بین

سالهای 1327/1948 تا 1334 /1955   معاون  و در سال های  1340 /1961 961  تا  

 IAU 13431964. (IAU) رئیس انجمن بین المللی نجوم بوده است.در زمان

مدیریت هامبارتسومیان در رصدخانه بوراکان ارمنستان ، موضوع  بررسی خوشه

های جوان ستاره ای و اندازه گیری میزان جرم خروجی از نواخترها بسیار پا گرفت. 

  عمده فعالیت این دانشمند بزرگ روی کهکشان های رادیویی و کهکشان هایی

که  هسته فعال دارند. متمرکز بود. او عضو افتخاری 28 انجمن وجامعه علمی بود و

جایزه های  بسیاری به پاس فعالیت هایش در اختر فیزیک دریافت کرد. اما بنیامین

مارکاریان عشق بسیارش به نجوم در  دوران مدرسه سرانجام موجب شد وارد مرکز

فیزیک و ریاضی ایروان شود.سپس درجستجوی مکان مناسب برای احداث رصدخانه

بوراکان شد. در سال 1332 /1953  به آرزوی دیرین خود رسید و به ریاست رصدخانه

بوراکان انتخاب شد.  او  بیشتر فعالیت خودرا برای یافتن کهکشان هایی متمرکز

کرد  که  منابع بسیار عظیمی از  امواج فرابنفش  بودند. سرانجام او موفق به 

 طبقه بندی آنها شد.   توجه مارکاریان به این نوع خاص  از کهکشان ها سبب شد تا

تفکر بررسی کهکشان های کم نور در بین منجمان شکل بگیردو تلسکوپ های

بزرگی در سراسر دنیا برای مدتهای طولانی به بررسی جزئیات این نوع کهکشان ها

اختصاص پیدا کنند. مارکاریان بیش از100 اثر منتشرشده ازتحقیقات و مطالعات و

اکتشافاتش دارد. یکی از نتایج مهم کارهای او به صورت بایگانی بزرگی از عکس

 های نجومی درآمده که شامل2650 حلقه فیلم است.این بایگانی شامل  20،000،000

نتیجه طیف نگاری و سنجش و محاسبه اجرام نیمکره آسمان است.

                                                                     

 منابع:  مجله نجوم و سایت http://www.armenianow.com                         

سال نو مبارک

                               

                

                                                   سال نو مبارک

 

نفس بادصبا مشک فشان خواهد شد                   عالم پیر دگر باره جوان خواهد شد
گل عزیزاست,غنیمت شمریدش صحبت          که بباغ آمد ازین راه و از آن خواهد شد

منت خدای را عزوجل که طاعتش موجب قربتست, و به شکر اندرش مزید نعمت.
هرنفسی که فرو می رود ممد حیاتست و چون بر می آید مفرح ذات,پس در هر نفسی دو نعمت موجودست و بر هر نعمتی شکری واجب.
باران رحمت بی حسابش همه را رسیده, و خوان نعمت بی دریغش همه جا کشیده,
پرده ناموس بندگان به گناه فاحش ندرد, و وظیفه روزی به خطای منکر نبرد.
فراش باد صبا را گفته تا فرش زمردی بگسترد, و دایه ابر بهاری را فرموده تا بنات نبات در مهد زمین بپرورد.
درختان را به خلعت نوروزی قبای سبز ورق دربرگرفته,و اطفال شاخ را به قدوم موسم ربیع کلاه شکوفه برسر نهاده, عصاره نالی به قدرت او شهد فایق شده, و تخم خرمایی به تربیتش نخل باسق گشته.

 

طوبی تاق رصدخانه ملی ترکیه

 

رصدخانه ملی ترکیه طوبی تاق بر فراز ارتفاعات باقرلی تپه در نزدیکی آنتالیا

 

نقشه کشور جمهوری ترکیه و محل رصدخانه بربام آنتالیا

طوبی تاق رصدخانه ملی ترکیه

 

---

 

 SwIQ»nH  » IÃ@wA ½nI¤ »j ¸@ÃM ®@Q » ·HoÄH ·I«ÄI@@vµÀ ¾±@µ] pH    ¾@èo@U  Án¼¿µ]½IÃw ÁI@Änj ¾M ÏI@µ@{ pH ¾Ã¨o@@U(jnHj nHo¤ IÃ@wA ½nI@¤ nj ·A SeI@v¶ pH k‚nj 97 )

¾ºHoTÄk@¶ ÁI@Änj » ¾Än¼@w ¾M J¼¹@@] pH ¡Ho– ¾M ¡o@{ J¼@¹] pH . ·Ho@ÄH ¾M ¡o{ pH »

 . kwn Â@¶ ½rH ÁIÄnj ¾@M Jo@š pH »

 kÄk] » µÄk@¤ jk•T¶ ÁI@À ¾ºIik‚n » ³¼@\º pH ÁnIÃv@M ÁIQ jn ºIµ@X– »oµ±@@¤ nj

 » ÂÄIÃwA ·I«@ÄIv@µÀ pH n¼@z¨¸ÄH ÁoÄmQ o@@ÃYIU ½k¹@Àj ·Iz@º ¾¨ jn¼@i ¶ ´za ¾M

.SwH  xH ÂÄIQ»nH

(ϼLºITwH ¢MI@w ³Iº) ¾Ã¹‰¹@‰v¤ ¾ºIik‚n Â@ºIµX– ÁIÀ ¾@ºIik‚n ¸ÄoTÃ@µÄk¤ ¾±µ]pH 

 nj ¾ºIhQ¼@U ³Iº ¾M ÁH ¾@PU nj (.¡  993 IU . ¡ 932 ) Â@@£z¶j ¸@Äk²H £@U y{¼¨ ¾M

 ¾M ϼ™z@¶ ¡ 985 IU ¡ 983ÁIÀ ÏI@w nj ¸@@Äk²H £U . k@{ I@¹M ¾Ã@@¹‰¹‰@v¤ §Äjq@º

 ¾ºIik‚n ¸@ÄH SiIw pH k•@M ÏIw ¦Ä I¶H .S@wH ½j¼M µ@Äk¤ ¾ºIik@‚n ¸ÄH SiIw

.k{ o\¹¶ Â@ºIµX– Sv@§{ ¾M ¾¨ SÎo@¬nj ºIµX– » ·Ho@ÄH ¸ÃM ÂÄIÀ ª@¹] ¾±v±@w

 » k¹vļ¹@M ºIµX– ·I@‰±w ¾M ÁH ¾¶I@º ·I¹Ãa ¸h@w pH ÂioM IU k{ Â@±Ã²j o¶H »j ¸ÄH

 ÏIwnj qú S¤» ·I‰@±w .k¹Àj SL@vº ¾Ã¹‰@¹‰v¤ ¾ºI@ik‚n ¾M Hn IÀ ÂT@hMkM ¸ÄH ®Ã²j

¾•¤H» ¸ÄH pH u@Q qú ¸@Äk²H £@U . k¹¹¨ ·Ho@Ä» Hn ¾ºIik@‚n ¸ÄH jHj n¼T@wj . ¡ 987

 ·A SL¤I– ¸@ù`µ@À » ¾ºIik‚n ¸@ÄH nHqMH » SiIw Â@«º¼«a . S@{m¬nj ¾~š pH

 ¾¶I¹ÀIz@¹¿{ ³Iº ¾M ( Â@ºHoÄH o–I{ )ÁpHoÃ@{ n¼~¹¶ ¸@Äk²H E°– ¾¶¼Ê¹@¶ pH ÂTµv¤ nj

 ÁIÀ ¾ºIik‚n pH ¾@–¼µ\¶ ¸@ÄoiA ¾ºIik@‚n ¸ÄH ÂTÄH»n@M SwH ½k{ ½kÃ@z¨k£º ¾@M

. SwH ¶°@wH ³¼\º ·Hn»j nj Â@¶°wH ¸Ã@¶pow nj ½k{ ¾@TiIw

 SwH ½k{ I¹@M1868 ÂTÄH»n ¾@M IÄ1863 ÏIw nj ¾@@èoU nj Áo«@Äj ´¿¶ ¾@ºIik‚n I¶H

¾ºIik‚n Á IÀ ¾@º¼µº ¸ÄoT@¿M » ¸ÃTv@hº pH 夀 Hn ·A ·H¼T@ö ¾¨ ±Äk@¹¤ ¾ºIik‚n

 Hn ¾Ã¨oU ´Äk@¤ ³¼\º ±Q k@¹ºI¶ ±Äk@¹¤ . SvºHj ¾@èoU nj ½k{ ¾T@iIw kÄk] ÁIÀ -

 Â±Äk¹@¤ ¾PU nj  IÀ Á¼@vºHoÎ Hn ¾ºI@ik‚n ¸ÄH . SwH ½jo@¨ ®~T¶ ·A k@Äk] ³¼\º ¾@M

 ¾ºIik‚n ¸@ÄH RHqÿ\@U » ®ÄIw» ·I¶p nm@¬ IM . kºH ½jo¨ I@¹M ϼLºI@TwH §Äjq@º nj

- œÃŠ Zo@M ¦Ä » ÁkÃ@{n¼i ZoM ¦@Ä ÁHnHj ¾ºIik@‚n  ¸ÄH .SwH ½k@{ p»n qú

 » ¸ÄoT@¬nqM pH Â@§Ä ½kºnHj ) u@ÄHp ÏnI¨ ›o@Š pH  1918 ÏIw nj . S@wH ÁnI«º

 »j ( ·Iµ²A n¼z¨ nj N¼@§v±U ¾±@µ] pH §ÃT@QH ®ÄIw» SiI@w ¾ºIinI¨ ¸Äo@UoLT•¶

.k{ HkÀH ¾ºIik@‚n ¸ÄH ¾M N¼§v@±U ½I«Twj

 SÎIÄ ¾¶HjH ¾@èoU nj ©nqM » ¦@a¼¨ ÁIÀ ¾@ºIik‚n SiI@w kº»n KÃ@UoU ¸ÄH ¾M

 .jo¨ ±¶ ÁH ¾@ºIik‚n S@iIw ¾M ³Hk@¤H ¾Ã¨o@U .1990 ¾Àj ®ÄH»H nj ¾@§ºA IU

 ½k¹¹¨ SÄI@µe ¸Ã¹`@µÀ » ·Iµ\¹@¶ ÂÄIµ¹@ÀHn  » ¢Ä¼zU K]¼@¶  ¾¨ ÁH ¾ºIik‚n

 ¾aoÀ SÎoz@ÃQ KLw SÄI@¿º nj » ÂÄI…@Î ³¼±– ÂUI£@ãdU ÁI@À boŠ ÁHoM ÂM¼i

 VHkeH nI¨ ¾Ã@²»H ®eHo¶ ¸Äo@U ´¿¶ pH ¾¨ k@úHj ¶ . SwH ¾@èoU nj ³¼\@º oTzÃ@M

 ¸ÄH SõÀH ¾@TL²H ¾¨ S@wH ·A ÁI¹M SiI@w ÁHoM KwI¹@¶ ®d¶ JIh@TºH ¾ºIik@‚n

1978/1356 ÏIw nj . jn¼i Â@¶ ´za ¾@M ¾Ã¨o@U ¡IU ÂM¼@Š ¾ºIik@‚n nj ̼†¼¶

¸µ\@ºH oʺ oÄp » ¾Ã¨o@@U ÁI¿ÀI«z@ºHj KhT¹¶ Â@@µ±– ÁI…–H ·I@ö pH ÁH ¾Tõ¨

 ¸ÄH ( SwH ·A ´¿¶ œÄIË» pH ... » ¾Äozº » JIT¨ nIzTºH . Án»I¹Î » ³¼±– ÂzÀ»sQ

 Â¬kºnIM I¶j ·Hqö . SM¼Šn .oMH y{¼Q ·Hqö Á»n £äj RI•²I‰¶ » ÂwnoM ¾Tõ¨

 Â£ŠI¹¶ nj ·A ¾`hÄnIU » ½po² ¸Ã¶p ÁIÀ ¾z£º ÂwnoM ¸Ã¹`µÀ » ... » jIM S–ow

·Iö pH ³I\ºHow . jHj ³I\ºH . kºj¼M ¡IU ÂM¼Š ±¶ ¾ºIik‚n ·I§¶ JIhTºH jq¶Iº ¾¨

 Áo«Äj » ¾PU ²o¤IM RI–IŸUnH nj IòITºA §Äjqº nj 夀 . ¾£‰¹¶ 2 ÂMIhTºH ¾£‰¹¶ 4

 ª¹w 1993/1371 ÏIw nj . kºk{ JIhTºH n¼Ê¹¶ ¸ÄH ÁHoM ¾Ã¨oU ¡o{ J¼¹] nj

 ÁH ¾£‰¹¶ ¾PU ²o¤IM .k{ ¾T{Hm¬ ¾PU ²o¤IM RI–IŸUnH nj ¾Ã¨oU ±¶ ¾ºIik‚n ÁI¹M

 ¾ºIik‚n ¸ÄH . jnHj ÌIŸUnH oT¶ 2550 ¾¨ SwIòITºA Još J¼¹] ÁoT¶¼±Ã¨ 50nj

 ÁoT¶ 1/5 N¼§v±U ¾w . SwH ¾Ã¨oU Án»I¹Î » ³¼±– ¾vw¼¶ pH ÂzhM S£Ã£e nj

- ÂTºIw 40 N¼§v±U .k¹TvÀ ¾ºIik‚n ¸ÄH ÁIÀnHqMH ¸ÄoTµ¿¶ ÁoT¶ ÂTºIw 40»45

1997/1376 ÏIw pH .SwH ½j¼M k¹±À SioU»H ½I«zºHj ÂÄHkÀH ¾ºIik‚n ¸ÄH ÁoT¶

 ÁnI§µÀ ½sÄ»M .SÎIÄ ÁoT¿M ´Êº » ®§{ ¾ºIik‚n ¸ÄH ±±µ²H ¸ÃM ÁIÀ ÁnI§µÀ

 ¾ºIik‚n ¸ÄH nj £äj nIÃvM Ák‚n ÁIÀ ½r»oQk{ KLw ¾¨ uÄnIQ ¾ºIik‚n IM

 k{ ¾Ã¿U jnI‰– nm¬ pH ¾¨ £äj oÄ»I~U » IÀ Áoì ½pHkºH IM ¾±µ] pH .j¼{ ³I\ºH

 ¾LwId¶ ÁjIÄp S¤j IM Hn Âvµ{ ¾¶¼Ê¹¶ nj IÀ ¾±‚IÎ tI㶠SvºH¼U ¾ºIik‚n ¸ÄH

 nm¬ k‚n ¾M ·H¼U ¶ ¾ºIik‚n ¸ÄH nj ½k{ ³I\ºH Ák‚n ÁIÀnI¨ o«Äj pH . k¹¨

1382ÁkwH ÂMI¿{ xnIM .1382» 1383 ÏIw «TÎo¬ ½I¶ (1383jHjoi 19) ½oÀp

   (ان وای40) ¥nIÃw k‚n .½kÄkQ ¸ÄH ·IMqö ÁIÀ ·Iz§¿¨nj I¶I¬ ÁI¿zzinj  ÂwnoM

.jo¨ ½nI{H ( دی آی ام ام)  nHqMH pH ½jIŸTwH IM ¢Ã¤j §öI¹Äj RI•²I‰¶ » 1381 ÏIw nj

 ÁIÀo¿@{ nj qú Áo«Äj ÁI@À ¾ºIik‚n ¡IU ÂM¼@Š ±¶ ¾ºIik‚n oM ½»°– ¾@TL@²H

 ½nHjH ÂÀI«z@ºHj ÁIÀ ¾–¼µ@\¶ oʺ oÄp I@¿ºA oX¨H ¾@¨ jnHj j¼]» ¾Ã¨o@U œ±Th@¶

 ³¼±– ½k§zºHj oʺ Sd@@U ¾¨ kÄqÄIM ÂÀI«z@@ºHj ¾–¼µ\¶ ¾ºIik@@‚n k¹ºI¶ kº¼zö

 oʺ oÄp ¾¨ HnI§ºA ³¼\@º ¾v@w¼¶ ¾ºIik@‚n IÄ » k¹¨ Â@¶ nI¨ ϼ@LºITwH ½I«z@@ºHj

 ¾Ã¨oU ±¶ ¾ºIik‚n ¦Ãº»oT§²H ÁIÀ ºIzº . SwH HnI§ºA ½I«zºHj ³¼±– ½k§zºHj

 .SwH ½k¶A oÄp nj

 

منابع 

مجله نجوم و ترجمه ازسایت رصدخانه ملی ترکیه

¦Ãº»oT§²H SvQو SÄIw ºIzº

  http://www.TUBITAK.gov.tr
 [e-mail]

رصد خانه مراغه (2)

---

---

                                                                                      رصد خانه مراغه

  

 

                        كتابخانه يكي از واحدهاي مهم مجموعه علمي رصدخانه مراغه است. 

    متن هاي تاريخي ، تعداد كتابهاي اين كتابخانه را تا رقم 400.000 جلد ذكركرده اند كه حكايت از عظمت اين مركز كم نظير و اسناد مدارك علمي گردآوري شده درآن دارد.

 

    ولي دركاوش رصدخانه تنها بناي قابل انطباق با كاربرد كتابخانه ، بنايي بود كه

 

    نقشه آن را مشاهده ميكنيد . اين بنا با دقت طراحي شده است و براي كتابخانه

 

    مناسب تر از ديگر كاركردها مي باشد ، ولي حجم آن بسيار كمتراز آن چيزي

 

    است كه دربالا ذكر شده است ! ( اين مسئله هنوز يك معما است !)

 

 

 

 

 

 

                        نقشه معماری کتابخانه رصد خانه مراغه

 

 

    تصوير زير حالات مختلف ماه درخسوف ، از نسخه خطي " كتاب التفهيم " ابوريحان بيروني ، يكي از دانشمندان بزرگ ايراني قرن پنجم هجري ( يازدهم ميلادي ) گرفته شده است . تحقيقات ابوريحان بيروني تاثير بسياري بر درون وي نهاد . ابوريحان بيروني كه منجم ، رياضيدان ، فيزيك دان ، فيلسوف و موسيقي دان بود ، نمونه دانشمندان عصر خود بود . وي به مراغه رفت و آمد مي كرد تا با دانشمنداني كه از سراسر جهان در اين شهر گردهم مي آمدند به مباحثه ، مناظره و تبادل نظر بنشينند و از كتابهاي كتابخانه استفاده نمايند و كتابهايي را از زبانهاي ديگر ترجمه كنند.

 

 

 

                         طرح های مختلف ماه در خسوف

 

    

     احوال وحرکتهای ستارگان و اجرام سماوی براساس رصدها در کتابهايی به نام زيج يا زيگ ثبت می شده اند.

خواجه نصيرالدين طوسی زيج ايلخانی را از روی رصد های انجام شده در رصدخانه مراغه تدوين کرده است.

زيج ايلخانی قرن ها از اعتبار خاصی دربسياری از سرزمين های آن زمان منجمله در چين برخوردار بوده است و در سال ۱۳۵۶ميلادی ۳۰۰سال پس از مرگ طوسی ترجمه و در اروپا منتشر شد.

قديمی ترين نسخه ی اين زيج در کتابخانه ملی پاريس نگهداری می شود.

 

 

 

رصد خانه مراغه (۱)

---

---

      رصد خانه مراغه                                                                               

 

              همانطور كه ميدانيم ( درمباحث قبلي گفته شد) بنيان گذار رصدخانه مراغه ، يكي از مشاهيربرجسته ايران خواجه نصيرالدين طوسی است.

    آگاهی های وی زمينه های مختلفي را شامل مي شد كه از آن ميان مي توان رياضيات ، فيزيك ، اختر شناسي ، فلسفه و الهيات نام برد . وي با تبديل رصدخانه مراغه به يك مركز پژوهشي و آموزشي ، پژوهش فردي را به نوعي پژوهش جمعي مبدل ساخت . او دانشمندان كشورها و اديان مختلف را در مراغه گردهم آورد . اينان مكتب مراغه را پايه گذاشتند كه در سراسر جهان مشهور شد . ازميان اين دانشمندان مي توان از مويدالدين عرضي ، عالم در علم هندسه و متخصص آلات رصد ، نجم الدين دبيران متخصص حكمت و فلسفه ، فخرالدين اخلاطي ، مهندس و رياضيدان از تفليس ، نجم الدين كتب بغدادي ، رياضيدان ، عالم هندسه و منجم قطب الدين شيرازي ، شمس الدين شرواني ، فومنچي چيني ، ابوالفرج فخرالدين مراغي و ديگران نام برد .

           رصدخانهء مراغه مهمترين اثر تاريخي شهراست و شهرت جهاني مراغه به خاطر اين مجموعه شكوهمندو كم نظيراست .

اين مجموعه بناي علمي ، در نوع خود كاملترين و مهمترين بنا در زمينه نجوم است كه پيش از اختراغ تلسكوپ در جهان بنا شده است .

 

 

 

 

 

  عکس ماهواره ای تبريز ومراغه(سازمان فضايی ايران) 

 

 

     شهر مراغه در شمال غرب ايران ، در استان آذربايجان شرقي واقع شده سابقه تاريخي مراغه به دوره اشكاني حدود قرن دوم ميلادي بازمي گردد . اوج شكوفايي مراغه به زمان هلاكوخان مغول مربوط مي شود . پس از يورش ويرانگر مغولان به سراسر ايران و ويراني شهرهاي بزرگ و كشتارهاي ميليوني ايرانيان ، در زمان هلاكوخان آرامش نسبي پديد مي آيد .

درقرن هفتم (ه .ق ) (قرن سيزدهم ميلادي ) مراغه پايتخت ايران مي شود . در آن دوران اقليت عيسوي نيز در كنار اكثريت مسلمانان در شهر مراغه سكونت گزيده بودند و كليسا داشتند و ناقوسها را به صدا در مي آوردند . 

 

 

 

ديد کلی مجموعه رصد خانه مراغه

 

 

                 مجموعه بنا ها و واحدهاي عملي رصدخانه ، برروي كوهي واقع در شمال غربي مراغه ساخته شد . اين رصدخانه مدت 55 سال فعال بوده است . سپس به دلايل نامعلومي ويران مي شود . قرنها تنها نامي از آن باقي بود تا اينكه در اواسط قرن حاضر هياتي زير نظر دكتر پرويز ورجاوند كاكاوش را آغاز كرد .

كاوشها پنج سال ادامه پيداكرده و حاصل اين كاوشها ، يافتن مجموعه 17 با كاربردهاي واحد معماري مختلف ( نقشه بالا )  بود .

 

 

     برج مركزي رصدخانه مهمترين بناي علمي اين مجموعه است . برج به ارتفاع 50 متر از سطح زمين و به قطر 8/23 متر از يك راهروي سكودار در وسط و اتاقهايي در دوطرف تشكيل شده است .

بر روي سكو يك ناو سنگي قراردارد كه درون آن يك نوار مدرج فلزي ، به عبارتي ( ربع جداري ) قرار مي گرفت كه مهمترين ابزار براي رصد ستارگان بود . رصد كنندگان بر روي سكوها قرارمي گرفتند و خورشيد و ستارگان را رصد مي كردند . در اين تصوير ماكت ، وضع پلان برج مركزي را مي بينيم .

 

 

 

 

 برج مرکزی رصدخانه مراغه بعد از کاوشها

       

 

تاريخچه تاسيس رصدخانه ها

 

---

---

 

تاريخچه تاسيس رصدخانه ها  

                                                                                                         

نخستين رصدخانه حدود سال 212 هجري(828 ميلادي) در بغداد بنا شد و دو اخترشناس برجسته، فضل بن نوبخت اهوازي و محمد بن موسي خوارزمي بر آن رياست داشتند. پس از اين رصدخانه، رصدخانه‌هاي متعددي در جاي جاي سرزمين‌هاي اسلامي ساخته شد كه هر يك با نام اخترشناسي برجسته، پيوسته است. رصدخانه‌ي بتاني در رقه و رصدخانه‌ي عبدالرحمان صوفي در شيراز از جمله‌ي آن‌ها ست. البته، پس از قرن چهارم، رصدخانه‌ها با نام اميران ارتباط پيدا كردند، مانند رصدخانه‌ي علاءالدوله در همدان، كه براي بوعلي‌سينا بنا كرد. كمتر از يك قرن بعد نيز ملكشاه سلجوقي، رصدخانه‌ي بزرگي را بنيان نهاد كه بزرگاني مانند عمرخيام نيشابوري در آن‌جا فعاليت داشتند و تقويم جلالي، دقيق‌ترين تقويم جهان، را طرح‌ريزي كردند.

پيشرفت رصدخانه‌ها با بنيان‌گذاري رصدخانه‌ي مراغه به اوج خود رسيد. بناي اين رصدخانه در سال 657 هجري(1261 ميلادي) به سفارش نصيرالدين طوسي و به فرمان هولاكو، نوه‌ي چنگيزخان مغول، آغاز شد. هولاكو براي نگهداري اين سازمان پژوهشي موقوفه‌هاي ويژه‌اي در نظر گرفت. كتاب‌خانه‌اي شامل 400 هزار جلد كتاب و ابزارهاي اخترشناسي، از جمله ذات الربع ديواري به شعاع 430 سانتي‌متر، كره‌هاي ذات الحلق، حلقه‌ي انقلابي، حلقه‌ي اعتدالي و حلقه‌ي سموت، نيز فراهم شد. در همين جا بود كه زيج ايلخاني به سال 670 هجري(1276 ميلادي) فراهم شد.

رصدخانه‌ي مراغه فقط مخصوص رصد ستارگان نبود و يك سازمان علمي گسترده بود كه بيش‌تر شاخه‌هاي دانش درس داده مي‌شد و مشهورترين دانشمندان آن عصر، از جمله قطب‌الدين شيرازي، كاشف علت اصلي تشكيل رنگين كمان(قوس‌قزح)، در آن‌جا جمع شده بودند. به علاوه، چون در آن زمان ارتباط علمي چين و ايران به علت استيلادي مغولان بر هر دو سرزمين برقرار شده بود، دانشمندان چيني، از جمله فردي به نام فائو مون‌جي، در اين مركز فعالت داشتند. همچنين، فيلسوف و فرهنگ‌نامه نويس مسيحي، ابن‌العبري، در رصدخانه‌ي مراغه به درس دادن اصل‌ها اقليدوس و المجسطي بطلميوس مشغول بودند.

اوج شكوفايي رصدخانه‌ها را در قرن نهم هجري مي‌بنيم، يعني زماني كه الغ‌بيگ نوه‌ي تيمور لنگ، رصدخانه‌ي خود را در سمرقند بنا نهاد؛ رصد خانه‌اي كه آن را با رصدخانه‌ي استانبول بايد حلقه‌ي انتقال اين سازمان به غرب دانست. الغ بيگ، كه خود اخترشناس شايسته‌اي بود، بهترين رياضي‌دانان زمان را در رصدخانه‌ي خود، كه پيشرفته‌ترين ابزارهاي پژوهشي آن زمان( از جمله قوسي از نصف‌النهار به ارتفاع 50 متر) را داشت، گردهم آورد. مهمترين آنان، غياث‌الدين كاشاني بود.